(referat programowy Prezesa SEP na Jubileuszowy XXX Nadzwyczajny Zjazd Delegatów SEP)

Jubileusz 80-lecia SEP skłania z jednej strony do spojrzenia w przyszłość i określenia naszego miejsca w szeregu polskich organizacji społecznych - i to organizacji społecznie użytecznych, co jest przedmiotem tego referatu, z drugiej zaś do spojrzenia na historię Stowarzyszenia Elektryków Polskich i pochylenia czoła przed dokonaniami naszych poprzedników.

Wyzwania, jakie stawia przed elektrykami współczesny świat są większe z tego powodu, że przedmiot naszego zainteresowania, by nie powiedzieć umiłowania, jakim jest energia elektryczna i jej wszechstronne zastosowania, towarzyszą ludziom współczesnym w każdej chwili życia od momentu narodzin aż do utraty kontaktu z tym najpiękniejszym ze światów. Zjawiska elektryczne są przy tym nie zawsze łatwo obserwowalne. O tym, że płynie prąd przekonać się często można w sposób groźny dla życia lub co najmniej bolesny.

Codziennie po nocnym wypoczynku budzimy się, dzięki budzikowi elektrycznemu i włączamy lampę elektryczną oraz radio lub telewizor. Myjemy się korzystając z wody dostarczanej za pomocą pomp elektrycznych, jemy śniadanie sporządzone bezpośrednio albo pośrednio przy użyciu prądu elektrycznego. Jedziemy do pracy tramwajem elektrycznym, samochodem lub autobusem uruchamianym za pośrednictwem akumulatora i ładującej go prądnicy, nie wspominając już o skomplikowanym, elektronicznym układzie sterowania i o coraz częściej stosowanym napędzie elektrycznym samochodów. Po drodze wielu z nas korzysta z aparatu komórkowego. Wsiadamy do elektrycznie napędzanej windy. W pracy używamy komputerów wraz z urządzeniami peryferyjnymi, poczty elektronicznej, telefaksów, telefonów i wielu innych urządzeń elektrycznych. Taka jest nasza dzisiejsza codzienność.

W nadchodzącym, dwudziestym pierwszym wieku spodziewać się trzeba dalszych, nowych zastosowań elektryki. Nie ulega wątpliwości, że wśród nich prym będzie wiodła telekomunikacja i informatyka z technologiami elektronicznymi.

Wprawdzie w Polsce nie osiągnęliśmy jeszcze poziomu informacyjnego społeczeństwa postindustrialnego, ale ku niemu zmierzamy, tak jak inne nowoczesne społeczeństwa. Właśnie za jedno z podstawowych zadań naszego Stowarzyszenia w nadchodzącym stuleciu przyjmujemy konieczność uświadomienia szerokim rzeszom społeczeństwa skutków i konsekwencji tworzenia się epoki informacyjnej.

Jestem przekonany, że dzisiaj bardzo niewielu zdaje sobie sprawę z ilości i jakości przeobrażeń jakie muszą się w związku z tym dokonać zarówno w infrastrukturze technicznej naszego państwa jak i świadomości jego obywateli. To jest praca którą musimy wykonać, aby nie pozostać w tyle i móc świadomie korzystać ze zdobyczy współczesnej nauki, techniki i kultury.

Prezentując elektrykę rozpocząć należy więc od infrastruktury i technologii telekomunikacyjnych i informacyjnych. Będą one w najbliższej i dalszej przyszłości decydująco kształtować gospodarczą i społeczną przyszłość Polski i świata.

Szeroko rozumiana telekomunikacja (telefonia - przekaz głosu, teleinformatyka - przekaz danych, telewizja - przekaz obrazów z dźwiękiem, usługi zintegrowane i multimedialne) wraz z informatyką określane są dzisiaj jako tzw. technologie informacyjne, których wspólny rozwój jest coraz bardziej oczywisty. Wykorzystują one szerokie możliwości cyfrowego przetwarzania sygnałów oraz technologii elektronicznych i fotonicznych, a ich wpływ na rozwój społeczny staje się coraz bardziej widoczny.

W ocenie wielu ekspertów szybki rozwój technologii informacyjnych i ich coraz silniejszy wpływ na wszystkie dziedziny życia społecznego i osobistego człowieka oznacza przekształcanie się dzisiejszych społeczeństw w tzw. społeczeństwa informacyjne, (wykorzystujące powszechnie technologie informacyjne).

Wyraz takim przekonaniom dają liczne organizacje społeczne, krajowe i międzynarodowe stowarzyszenia naukowo-techniczne oraz rządy licznych krajów, głównie rozwiniętych - w tym krajów zgrupowanych w Unii Europejskiej, do której Polska przystępuje.

Świadczą o tym również programy rozwojowe, na przykład Raport Bangemanna opracowany dla Unii Europejskiej.

Technologie informacyjne z punktu widzenia skutków społecznych i ekonomicznych, uznać należy za najbardziej obiecujące i ważne spośród różnorakich zastosowań technik i nauk opartych na zjawiskach elektrycznych.

Przytoczyć należy znane już i oczekiwane skutki rozwoju systemów wykorzystujących te technologie:

1. Przede wszystkim w najprostszym rozumieniu jest to gwałtowny rozwój techniczny infrastruktury informacyjnej oznaczający powszechny dostęp do usług telefonicznych, telewizyjnych oraz usług transmisji danych. Symbolem ich stała się światowa sieć internetowa. Internet oferuje w istocie usługi multimedialne, a więc obok usług informatycznych także obrazy i dźwięk. W tym rozumieniu oznacza to prawie powszechny dostęp do niemal nieograniczonych źródeł informacji.
2. Dostęp do źródeł informacji wymusza umiejętność ich wykorzystania i zaowocuje wzrostem wykształcenia społeczeństwa, któremu sprzyjać będzie rozwijająca się teleedukacja (zdalny dostęp do szkół, uniwersytetów, wybitnych specjalistów).
3. Rewolucja w handlu i bankowości - telezakupy z szybkim obrotem pieniądza elektronicznego.
4. Zrewolucjonizowanie organizacji pracy z "pracą w domu", bez konieczności podróżowania do dzisiejszych miejsc koncentracji pracowników. Automatyzacja procesów projektowania i wytwarzania oraz nadzoru.
5. Upowszechnienie zdalnego leczenia i usprawnienie procedur nadzoru ochrony środowiska. Telemedycyna polegająca na szybkiej, zdalnej diagnostyce i przyspieszonej interwencji medycznej w przypadkach nagłych już dziś zmienia w świecie efektywność opieki zdrowotnej.

Rozliczne, inne, możliwe skutki społeczne i gospodarcze są dziś przewidywane i dyskutowane, a wśród nich zmiana struktur zatrudnienia i tworzenie zawodów alternatywnych.

Rozwój systemów informacyjnych stymulowany jest przez dwa czynniki: przez gwałtowny rozwój i postęp technologii oraz przez szybki wzrost zapotrzebowania gospodarki na dostępność usług tych systemów. Usługi te decydują dziś bowiem o konkurencyjności i efektywności gospodarki.

Stan rozwoju technologii systemów w zakresie przetwarzania sygnałów znamionują współcześnie technologie typowo elektroniczne zapewniające wielką skalę integracji przy stosunkowo niskich cenach. W zakresie zaś transmisji dominują technologie fotoniczne (oparte o przesył sygnałów świetlnych) dające ogromne prędkości transmisji, wysoką niezawodność i również niskie ceny. W niedalekiej przyszłości spodziewać się można wprowadzenia do praktyki zintegrowanych układów realizujących zarówno przetwarzanie sygnałów jak też i techniki transmisji z wykorzystaniem nośników fotonicznych. Obok postępu w technologii coraz większe znaczenie ma wytwarzanie oprogramowania zapewniające właściwe funkcjonowanie systemów, czyli ich logikę.

Sprawą oczywistą jest konieczność czynnego udziału członków i specjalistycznych jednostek organizacyjnych SEP w działalności wspierającej tworzenie społeczeństwa informacyjnego w Polsce, zarówno w zakresie prac naukowo-badawczych jak też technologicznych, oraz produkcji urządzeń.

Rozwój technologii elektronicznych, telekomunikacyjnych, teleinformacyjnych oraz dziedzin towarzyszących ma szczególne znaczenie dla obronności kraju. Wobec przystąpienia Polski do NATO sprawy te nabrały dodatkowej wagi.

Nie sposób w krótkim wystąpieniu omówić wszystkie obszary z tego zakresu, które rozwinięto w minionych latach w Polsce i które w sposób istotny wpływają na jakość systemu obronnego naszego państwa.

Na pierwszym miejscu należy wymienić na pewno radiolokację. Jest to bowiem dziedzina techniki, mająca w Polsce ponad 50-letnią historię, w której posiadamy własne, na poziomie europejskim, zaplecze badawczo-projektowe i produkcyjne, zdolne do sprostania wymaganiom i zapotrzebowaniu Sił Zbrojnych Rzeczyposplitej Polskiej oraz odbiorców zagranicznych. Nowoczesne trójwspółrzędne stacje radiolokacyjne polskiej produkcji konkurują z wyrobami producentów światowych, którzy zabiegają o dostawy dla zintegrowanego systemu obrony powietrznej Polski. Rozwój radiolokacji spowodował również rozwój w Polsce bardzo wyspecjalizowanej i zaawansowanej technologicznie dziedziny produkcji zautomatyzowanych systemów rozpoznania, zbierania i przetwarzania informacji o sytuacji powietrznej, powszechnie wykorzystywanych w naszej armii. Nie sposób nie wspomnieć o pozytywnym wpływie przemysłu radiolokacyjnego na opracowanie w Polsce wielu bardzo nowoczesnych technologii elektronicznych, w tym m.in. pasywnych i aktywnych podzespołów mikrofalowych, podzespołów akustoelektronicznych, nowych materiałów itp.

Zmiennym kolejom losu podlega inna dziedzina techniki jaką jest elektronika kwantowa. Po pierwszych, znakomitych sukcesach związanych z uruchomieniem w latach 1963-1965 laserów gazowych i rubinowych, mieliśmy okresy lepsze i gorsze. W efekcie powstało Państwowe Centrum Optyki, posiadające dzisiaj znaczny, nie do końca wykorzystany potencjał, oferujące szeroką gamę bardzo dobrej jakości wyrobów, również z powodzeniem wykorzystywanych w armii, m.in. w systemach kierowania ogniem.

I wreszcie kolejna, niezwykle ważna dziedzina techniki, poddana szczególnej weryfikacji związanej z przystąpieniem Polski do NATO - to zintegrowane systemy informacyjne. Niemożliwe byłoby sprawne i efektywne działanie wojsk - nawet przy znacznym wzroście ich siły bojowej, dzięki zastosowaniu tzw. broni inteligentnych - bez wzrostu sprawności i efektywności dowodzenia wojskami i kierowania środkami walki. Stało się to możliwe w wyniku powszechnego wykorzystywania komputerów, środków łączności, rozpoznania i walki radioelektronicznej w zintegrowanych systemach dowodzenia, kierowania, łączności i informatyki. Weryfikacja tych systemów polega m.in. na konieczności spełnienia przez nie tzw. warunku interoperacyjności, bądź - inaczej mówiąc - współczesnych standardów międzynarodowych, zarówno militarnych jak i cywilnych. Ministerstwo Obrony Narodowej organizuje badania, wdrożenia, a także m.in. produkcję wybranych, nowoczesnych systemów radiowych, takich jak np. rodzina radiostacji pola walki ze skaczącą częstotliwością. Wszystko to po to, aby sprostać wymaganiom, jakie niesie XXI wiek. SEP, działając w ramach zawartego porozumienia z Ministerstwem Obrony Narodowej będzie współdziałało z tym resortem w rozwiązywaniu technicznych problemów związanych z dalszym udoskonalaniem polskich sił zbrojnych.

Przejdźmy przejdę do omówienia technologii elektrotechnicznych warunkujących rozwój wszystkich dziedzin elektryki. Przyjmując, że technologie elektrotechniczne są dziedziną wiedzy technicznej dotyczącej przetwarzania surowców, wytwarzania półwyrobów i wyrobów metodami, których podstawę stanowią procesy elektryczne, nietrudno dowieść ich ogromnego wpływu na oblicze świata w nadchodzącym stuleciu. Analiza rozwoju techniki wskazuje na wielką progresywność elektrotechnologii i to zarówno w sensie wartości zużywanej do ich realizacji energii jak i z uwagi na wpływ, jaki wywierają na kształt pożądanej przyszłości społeczeństw. Należy do tego dodać bardzo szczególne cechy energii elektrycznej, a zwłaszcza jej czystość, łatwość koncentracji i sterowania przepływem oraz możliwość łatwego przetwarzania. Staje się jasne, dlaczego technologie oparte na energii elektrycznej zaliczane są do innowacyjnych i kluczowych w wielu przemysłach, a w szczególności w przemyśle maszynowym, chemicznym, hutniczym, odlewniczym, elektronicznym, a ponadto w inżynierii środowiska, w przemyśle spożywczym, w medycynie oraz w gospodarce komunalno-bytowej.

Znaczna część tzw. technologii zaawansowanych, związanych z syntezą i przetwarzaniem materiałów, z wytwarzaniem materiałów kompozytowych, ceramiki specjalnej, specjalnych metali i stopów, materiałów elektronicznych, fotonicznych, półprzewodnikowych, węglowych, proszkowych, biokompatybilnych, polimerów i materiałów amorficznych bazuje na energii elektrycznej. Makro- i nanotechnologie, a w szczególności technologie laserowe i elektronowiązkowe, istotna część technologii z zakresu inżynierii powierzchni, obróbki cieplnej w zakresie kształtowania i łączenia materiałów, to kolejne obszary z dominującą rolą energii elektrycznej.

Można zaryzykować twierdzenie, że elektrotechnika wchodzi w wiek XXI w stopniu dojrzałości, który przejawia się w pewnych obszarach nawet totalną dominacją technologiczną. W pewnych obszarach stanowi ona realną bądź potencjalną alternatywę dla procesów nieelektrycznych, a tylko w nielicznych przypadkach elektrotechnologie nie są brane pod uwagę jako substytucyjne. Coraz większą wagę przy wyborze technologii zyskują elementy dotąd nie uwzględniane lub uwzględniane w stopniu niedostatecznym. Chodzi tu głównie o obciążenie mikro- i makrośrodowiska produktami spalania węgla i węglowodorów. Elektryczne źródła światła zdobyły wyłączność, a na naszych oczach podobną wyłączność zdobywają napędy odbiorników stacjonarnych. Proces ten rozszerzy się w perspektywie kilkudziesięciu najbliższych lat na technologie elektrotermiczne, elektrochemiczne, elektromechaniczne, elektromagnetyczne, elektrokinetyczne, elektrostatyczne, służące ochronie środowiska, a także na obszar gospodarki komunalno-bytowej. Aplikacja energii elektrycznej w procesach destrukcji najtrudniej obrabialnych odpadów przemysłowych i komunalnych oraz ich powtórnego wykorzystywania jest nakazem chwili. Wiele niezwykle groźnych substancji toksycznych, a w szczególności dioksyn i furanów, udaje się zneutralizować wyłącznie w warunkach wykorzystania wysokotemperaturowych procesów elektrycznych. Elektrotechnologie stają się bezkonkurencyjne w warunkach, w których udział kosztów energii elektrycznej w całkowitych kosztach wytwarzania jest mało znaczący.

Stowarzyszenie Elektryków Polskich jest świadome konieczności współuczestniczenia w działaniach na rzecz przemian w strukturze zużycia energii, polegających na upowszechnianiu elektrotechnologii jako jednego z wyznaczników nowoczesności przemysłu i gospodarki komunalno-bytowej. Rolą Stowarzyszenia jest utrzymanie i rozwój zaplecza naukowo-badawczego - ośrodków myśli technicznej i postępu. SEP wspierać będzie polski przemysł elektrotechniczny, wykorzystujący praktycznie prace tych placówek.

Upowszechnienie zastosowania energii elektrycznej pociąga za sobą jednak konkretne zagrożenia, które trzeba sobie uświadomić. Zagrożenia te to przede wszystkim możliwość porażenia prądem użytkowników różnorakich instalacji i urządzeń elektrycznych, nierzadko ze skutkiem śmiertelnym. Niewłaściwe użytkowanie instalacji i urządzeń elektrycznych zbyt często staje się przyczyną pożarów powodujących poważne straty materialne i ofiary w ludziach.

Powodem powstawania omawianych zagrożeń jest zły stan instalacji i urządzeń elektrycznych oraz niewłaściwe ich użytkowanie.

Modernizacja i remonty instalacji i urządzeń elektrycznych w istniejących mieszkaniach i budynkach mieszkalnych oraz gospodarstwach rolniczych i ogrodniczych wymagać będą podjęcia szczególnych poczynań, polegających między innymi na wypracowaniu odpowiednich działań finansowych, technicznych, organizacyjnych i promocyjnych. Działania te muszą uwzględniać zróżnicowanie użytkowników mieszkań i budynków mieszkalnych oraz gospodarstw rolniczych i ogrodniczych, jak również rozmaite zakresy niezbędnych modernizacji i remontów.

Jest to przedsięwzięcie, które będzie realizowane przez wiele lat, pochłaniające ogromne koszty. Powinno ono być realizowane pod szczególną opieką władz i samorządu terytorialnego.

Udział SEP w tym przedsięwzięciu polegać będzie na społecznej akcji uświadamiającej oraz na świadczeniu przez ośrodki rzeczoznawstwa SEP usług technicznych dotyczących obiektywnej oceny stanu instalacji i urządzeń oraz określania zakresu prac modernizacyjnych.

Energia elektryczna znajduje coraz większe zastosowania również w transporcie i komunikacji. Dynamiczne zwiększanie się przepływu towarów przez nasz kraj będzie dalej wzrastać w XXI wieku, zwłaszcza w związku z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej. Lądowa infrastruktura transportowo-komunikacyjna, to jest sieć dróg i autostrad oraz sieć kolejowa, musi być dostosowana do rosnących wymagań, a więc rozbudowana i zmodernizowana. Postulujemy, aby obok kryteriów ekonomicznych przy programowaniu rozwoju transportu lądowego wziąć pod uwagę ekologiczne kryteria, korzystniejsze dla rozbudowy i eksploatacji trakcji zelektryfikowanej. Wiele przemawia za celowością ograniczenia ruchu samochodów w miastach i rozbudową zelektryfikowanego, zbiorowego transportu miejskiego. Obserwuje się też powszechny trend do szerszego stosowania w samochodach ekologicznych napędów elektrycznych, zwłaszcza w komunikacji miejskiej.

SEP uważa, że przyjęcie opcji elektrycznej w transporcie lądowym jako preferowanej lub co najmniej równorzędnej jest w pełni uzasadnione. SEP gotowe jest współuczestniczyć w opracowaniu i realizacji tej opcji w ramach rządowych programów rozwiązywania problemów rozbudowy lądowej infrastruktury transportowo-komunikacyjnej.

Uniwersalność zastosowania energii elektrycznej jest zjawiskiem unikatowym w technice energetycznej. Podstawowym warunkiem jej szerokiego wykorzystywania jest zgodna z zapotrzebowaniem dostawa energii do użytkowników z zachowaniem wymaganych, ściśle określonych parametrów. Należy zwrócić uwagę na fakt, że jedną z ważnych zalet użytkowania energii elektrycznej jest jej ekologiczna czystość. Wytwarzanie energii elektrycznej pociąga jednak za sobą w Polsce bardzo poważne problemy dotyczące ochrony środowiska. Produkcja energii elektrycznej w kraju w istotny sposób odbiega od wymogów ekologii. Struktura paliwowa elektroenergetyki polskiej nie jest prawidłowa. Około 98% energii elektrycznej wytwarzane jest w Polsce z procesów spalania węgla (kamiennego lub brunatnego). W innych krajach udział jest znacznie mniejszy. Tymczasem jednostkowa emisja dwutlenku węgla przy spalaniu węgla kamiennego jest 1,7-krotnie wyższa (a przy spalaniu węgla brunatnego nawet 1,8-krotnie wyższa) niż przy spalaniu np. gazu ziemnego. Jest także znacznie wyższa niż przy spalaniu wszystkich innych paliw kopalnych, nie mówiąc już o paliwie nuklearnym, przy wykorzystaniu którego praktycznie nie występuje emisja dwutlenku węgla. Polska przy obecnej strukturze paliwowej elektroenergetyki znajdzie się wśród krajów współodpowiedzialnych za wytworzenie efektu cieplarnianego. Także inne skutki wydobywania i spalania węgla stanowią poważne zagrożenie ekologiczne i ekonomiczne.

Tak więc rozwój krajowej elektroenergetyki musi odbywać się w oparciu o inne paliwa niż węgiel. Rozwój elektroenergetyki na paliwie węglowym można uznać jako sprzeczny z interesem społeczeństwa i państwa. Oczywiście w warunkach gospodarki rynkowej decyzje gospodarcze związane z rozwojem nowych źródeł wytwarzania podejmują inwestorzy, często, zagraniczni. Państwo ma jednak możliwości wpływania na te decyzje, bądź przez krajowych współinwestorów, którymi często są jednostki będące własnością Skarbu Państwa, bądź przez decyzje lokalizacyjne i wymagania dotyczące ochrony środowiska.

Stowarzyszenie Elektryków Polskich jest zdania, że przyszły rozwój wytwarzania energii elektrycznej musi doprowadzić do dywersyfikacji paliw wykorzystywanych w elektroenergetyce. Wszelkie źródła oparte o paliwa inne niż węgiel powinny być preferowane, w tym gaz, paliwa odnawialne i energetyka jądrowa. Odnośnie do tej ostatniej kontynuowane będzie organizowanie - przy współudziale SEP - imprez naukowo-technicznych na temat energetyki jądrowej oraz działania na rzecz uzyskania dla niej społecznej akceptacji ze względów na jej zalety ekologiczne.

W zakresie przesyłu i rozdziału energii elektrycznej problemy do rozwiązania mają charakter organizacyjno-ekonomiczny. Urynkowienie i prywatyzacja tej działalności wymaga stworzenia takich mechanizmów, które uniemożliwią wykorzystywanie przez przedsiębiorstwa sieciowe statusu monopolisty wynikającego z dysponowania infrastrukturą sieciową. Wykorzystywanie to może być praktykowane przez przedsiębiorstwa przesyłowe w stosunku do przedsiębiorstw rozdzielczych, jak też przez przedsiębiorstwa rozdzielcze w stosunku do odbiorców finalnych. Mechanizmy powinny działać w kierunku relatywnego obniżania ceny energii, zwłaszcza dla odbiorców finalnych, bytowo-komunalnych oraz małych i średnich przedsiębiorstw, dla których cena energii elektrycznej stanowi znaczną część kosztów. Doświadczenia Unii Europejskiej wskazują na korzystny wpływ tych przedsiębiorstw na rozwój gospodarki.

Postanowienia Prawa Energetycznego, a zwłaszcza powołanie Urzędu Regulacji Energetyki, z którym SEP zawarło umowę o współpracy, sprzyja rozwiązywaniu tych problemów.

Do zagadnień, które dotyczą wszystkich dziedzin elektryki, należy normalizacja będąca od początku istnienia SEP przedmiotem jego działalności. Stowarzyszenie nasze zawarło porozumienie o współpracy z Polskim Komitetem Normalizacji, który jest instytucją odpowiedzialną za wydawanie Polskich Norm. W ramach tego porozumienia SEP opracowuje Prenormy i Normy SEP oraz Komentarze Normalizacyjne SEP, w zakresie, na jaki istnieje społeczne zapotrzebowanie. PKN w chwili obecnej i przez co najmniej kilka lat będzie opracowywał Polskie Normy zgodne z Normami Europejskimi, przeważnie jako ich tłumaczenia. W przyszłości będą też wprowadzane normy okładkowe, czyli normy z okładką w języku polskim i treścią nie tłumaczoną na polski. Wiąże się to z przystępowaniem Polski do Unii Europejskiej. W działalności normalizacyjnej biorą udział członkowie komitetów i innych jednostek organizacyjnych SEP. Przewidywać należy, że zadaniem SEP będzie stopniowe rozwijanie działalności normalizacyjnej. Szerszy udział SEP w opracowywaniu Polskich Norm wymagać będzie wyraźniejszego zaangażowania się specjalistycznych jednostek organizacyjnych Stowarzyszenia w tę działalność.

Stowarzyszenie Elektryków Polskich od zarania przejawiało szczególną troskę o wysoką jakość wyrobów i usług z obszaru elektryki. W 1933 roku utworzono Biuro Znaku Przepisowego SEP, którego spadkobiercą od 1957 roku jest Biuro Badawcze ds. Jakości SEP, dziś prawdziwa wizytówka naszego Stowarzyszenia.

BBJ SEP, zwłaszcza w ostatnich latach, zanotowało bardzo intensywny rozwój związany z poszerzeniem zakresu działalności jednostki certyfikującej i akredytowanego laboratorium oraz z uruchomieniem nowoczesnego obiektu w Lublinie. W latach 1994-1999 BBJ SEP podpisało szereg umów międzynarodowych stając się uznanym partnerem laboratoriów z państw Unii Europejskiej. Działalność BBJ SEP w najbliższych latach będzie determinowana wprowadzaniem uregulowań prawnych zbieżnych z funkcjonującymi w Unii Europejskiej, opartych o dyrektywy "Nowego Podejścia", w których certyfikacja przestaje być obowiązkowa. Związki z Unią spowodują zwiększone zapotrzebowanie na wyniki badań uznawane na tamtych rynkach, a także na działalność inspekcyjną. Do tych zadań musi być dostosowana przyszłościowa strategia BBJ SEP. Istotnym elementem strategii powinno być także systematyczne i szybkie rozszerzanie zakresu działalności na kolejne dziedziny elektryki i rozszerzanie współpracy z oddziałami SEP, zwłaszcza na polu działań inspekcyjnych. Dyrektywa "Nowego Podejścia" w Unii Europejskiej musi być również silnym imperatywem nowego podejścia do spraw jakości w naszym Stowarzyszeniu.

Dobrą formę promocji wysokiej jakości wyrobów i usług stanowi wprowadzony przed kilku laty Znak Rekomendacji SEP, będący swoistym drogowskazem na zróżnicowanym jakościowo rynku w dziedzinie elektryki.

Poprawie jakości służy również Medal Prezesa SEP przyznawany produktowi polskiemu o wysokich walorach jakościowych. Należy prowadzić w przyszłości taką politykę, aby Znak Rekomendacji i Medal Prezesa SEP były przyznawane w sposób szczególnie wnikliwy, pozwalający na utrzymanie wysokiego prestiżu tych wyróżnień.

Jakość produkcji i usług są tylko jednym z zagadnień dotyczących przedsiębiorstw działających w obszarze elektryki. Zmiany strukturalne w gospodarce, w tym prywatyzacja, powodują powstawanie poważnych problemów techniczno-organizacyjnych w przedsiębiorstwach. SEP powinno w większym niż dotychczas stopniu uczestniczyć w ich rozwiązywaniu jako kompetentna, niezależna organizacja skupiająca rzeczoznawców-elektryków. Stowarzyszenie powinno się wypowiadać zarówno odnośnie do działań decyzyjnych władz, jak też inicjatyw samych przedsiębiorstw. Sekcje naukowo-techniczne SEP zarówno na poziomie oddziałów, jak też na szczeblu centralnych kolegiów oraz koła SEP w przedsiębiorstwach powinny uwzględniać omówioną problematykę w swojej działalności, szczególnie gdy sprawy dotyczą członków wspierających SEP. Pomóc w tej działalności może zacieśnienie współpracy SEP z samorządem gospodarczym zarówno regionalnym jak i ogólnopolskim, branżowym.

Większość omówionych dotąd spraw ma swój wymiar nie tylko krajowy, ale też międzynarodowy. Globalizacja nauki i techniki obejmująca szczególnie dziedzinę elektryki oraz przystąpienie Polski do Unii Europejskiej powoduje konieczność wydatnego rozszerzenia zakresu współpracy Stowarzyszenia z zagranicznymi organizacjami elektryków. Przynależność SEP do Federacji Stowarzyszeń Inżynierów Europejskich EUREL ściśle współpracującej z organami Unii Europejskiej stanowi dobry punkt wyjścia do rozwijania współpracy z organizacjami inżynierskimi krajów członkowskich Unii. W pierwszym etapie współpraca ta obejmować będzie liczniejsze wzajemne uczestniczenie w organizowanych w Polsce i za granicą imprezach naukowo-technicznych, ze szczególnym uwzględnieniem konferencji organizowanych bądź sponsorowanych przez EUREL. Następnie przewidywać należy udział SEP w działalności merytorycznych jednostek organizacyjnych EUREL. Niezbędne jest rozpowszechnianie w środowisku SEP informacji o inicjatywach EUREL i o Unii Europejskiej.

Polskie Komitety SEP biorą czynny udział w pracach specjalistycznych organizacji międzynarodowych, czego widocznym objawem jest organizowana w Warszawie przez Polski Komitet Oświetleniowy SEP, bezpośrednio po Zjeździe, XXIV Sesja Międzynarodowego Komitetu Oświetleniowego. Spodziewamy się większej liczby tego rodzaju imprez organizowanych przez SEP w Polsce.

SEP zawarło szereg dwustronnych umów z zagranicznymi organizacjami inżynierskimi m.in. z VDE (RFN), SEE (Francja), IEE (Wielka Brytania) i IEEE (USA); te dwie ostatnie organizacje działają na terenie całego świata i mają swoje polskie sekcje działające pod patronatem SEP. Należy to wykorzystać do rozszerzenia zakresu współpracy międzynarodowej SEP. Do realizacji omawianych zadań SEP będzie przygotowane organizacyjnie.

Nie można także pominąć kluczowego zagadnienia jakim jest zapewnienie naukowo i zawodowo kompetentnej oraz liczbowo dostatecznej kadry elektryków polskich. Chodzi więc o kształcenie elektryków w uczelniach i w szkołach średnich o profilu elektrycznym, o kształcenie ustawiczne nadążające za rozwojem nauki i technologii, o organizowanie imprez przyczyniających się do rozpowszechniania wiedzy o elektryce, a także o rozwój czasopism SEP.

Jeżeli sięgniemy do programu pierwszego Zjazdu, który został opublikowany w zeszycie "Przeglądu Elektrotechnicznego" 25 maja 1919 r., to obok punktów mówiących o programowej pracy Stowarzyszenia, organizowaniu i popieraniu przemysłu elektrotechnicznego, ujednoliceniu przepisów technicznych, wymienia się organizację szkolnictwa elektrotechnicznego w szerokim zakresie i na różnych poziomach. Mocno zaznaczona tam była rola Stowarzyszenia w podnoszeniu kwalifikacji zawodowych monterów, techników i inżynierów. Pierwszy Prezes Stowarzyszenia prof. Mieczysław Pożaryski, piastujący tę funkcję w latach 1919-1928, zorganizował w tym czasie kształcenie na poziomie akademickim w Politechnice Warszawskiej, a od 1921 r. był Dziekanem Wydziału Elektrycznego tej uczelni.

Dziś komitety SEP w większości kierowane są przez profesorów wyższych uczelni. Wielu pracowników wyższych uczelni uczestniczy w pracach sekcji, komitetów i komisji SEP. SEP organizuje periodyczne spotkania dziekanów wydziałów elektrycznych i elektronicznych wyższych uczelni, na których dyskutowane są problemy dotyczące nauczania młodzieży akademickiej.

W tej formie oraz poprzez działalność na uczelniach wybitnych nauczycieli akademickich, członków SEP, Stowarzyszenie przyczynia się obecnie i będzie przyczyniać się w przyszłości do zapewnienia właściwego kształcenia studentów elektryków, elektroników i informatyków.

W zakresie szkolnictwa technicznego na poziomie średnim najistotniejszym faktem jest wprowadzana od 1 września br. reforma systemu oświaty. Reforma ta wprowadza do szkolnictwa zawodowego istotne zmiany strukturalne polegające na wprowadzeniu w miejsce obecnie istniejących zasadniczych szkół zawodowych i techników nowe typy szkół.

Reforma oświaty nie zmienia zasadniczego celu działalności SEP. Pozostaje nim współdziałanie przy tworzeniu programów nauczania na poziomie średnim adekwatnych do potrzeb wynikających z rozwoju elektryki. SEP będzie kontynuować i zacieśniać współpracę w tej dziedzinie z resortem edukacji narodowej. Z uwagi na przejęcie prowadzenia i finansowania szkolnictwa zawodowego przez jednostki samorządu terytorialnego dla Oddziałów SEP pojawiają się nowe zadania dotyczące wspomagania tych jednostek w zakresie organizacyjnym i merytorycznym oraz współpraca z nimi przy wdrażaniu reformy. Formy tej współpracy wymagają dopracowania i określenia tak, aby obejmowała ona też okres po wdrożeniu reformy.

Federacja Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych NOT przy bardzo dużym wkładzie członków SEP organizuje w Polsce w 2000 r. V Światowy Kongres Kształcenia Ustawicznego. SEP zawsze doceniało takie potrzeby i brało udział w organizowaniu koształcenia ustawicznego. W XXI wieku potrzeby te będą rosły, gdyż tempo rozwoju nauki i technologii elektrycznej ulega i ulegać będzie stałemu przyspieszaniu.

Szerokie pojęcie kształcenia ustawicznego obejmować może zarówno studia podyplomowe, kursy dotyczące specjalności szczególnie szybko rozwijających się (np. dziedziny informacyjne), kursy umożliwiające uzyskiwanie nowych kwalifikacji, zwłaszcza przy zmianie uprawianej specjalności, kursy z dziedziny ekonomii, menedżerstwa itd.

Zadania SEP w omawianym zakresie są trojakie:

• uświadamianie elektrykom konieczności kształcenia ustawicznego i przełamywanie pasywnych postaw w tej dziedzinie,
• rozeznanie konkretnych dziedzin, w których z uwagi na rynek pracy szkolenia są najbardziej potrzebne,
• organizowanie stosownych form szkolenia i określanie odpowiednich programów szkoleniowych.

To są zadania dla oddziałów SEP, dla jednostek specjalistycznych naszego Stowarzyszenia, a szczególnie dla COSiW SEP.

Konferencje, sympozja, seminaria i inne tego rodzaju imprezy stanowią tradycyjną formę działalności SEP mającą na celu rozpowszechnianie informacji o stanie nauki i technologii. W epoce szybkiego rozwoju, obserwowanego szczególnie w zakresie elektryki, jest to sposób na przekazywanie środowisku elektryków wiedzy o nowych osiągnięciach i rozwiązaniach, dający jednocześnie możliwość dyskusji i wymiany poglądów. Dotyczy to zarówno imprez regionalnych, ogólnokrajowych jak też międzynarodowych. Te ostatnie są istotnym elementem współpracy międzynarodowej, o czym już była mowa.

W zakres działalności SEP dotyczącej imprez naukowo-technicznych wchodzić powinien coraz szerszy udział w organizowaniu i współorganizowaniu imprez wystawienniczych i promocyjnych. Wystawa Osiągnięć Polskiej Elektryki zorganizowana przez SEP, towarzysząca obradom XXX Zjazdu jest tego wyrazem. Różnego rodzaju ekspozycje będą towarzyszyć wybranym konferencjom naukowo-technicznym organizowanym przez SEP. Jako zasadę należy przyjąć współudział SEP we wszystkich liczących się krajowych imprezach wystawienniczych z dziedziny elektryki. Sprawdzoną formą takiego współudziału są organizowane z okazji targów i wystaw seminaria tematyczne. Rozszerzają one samą ekspozycję dzięki przekazywaniu dodatkowych informacji naukowo-technicznych. Pomoc SEP przy organizowaniu promocyjnego przedstawiania działalności różnych firm, zwłaszcza będących naszymi członkami wspierającymi, jest też wkładem Stowarzyszenia w upowszechnianie informacji o nowych rozwiązaniach technologicznych z dziedziny elektryki.

Istotną rolę w edukowaniu elektryków odgrywały w przeszłości, odgrywają obecnie i z pewnością będą odgrywać nadal czasopisma naukowo-techniczne wydawane pod patronatem SEP. Stowarzyszenie jest przecież właścicielem szeregu znanych i czytanych miesięczników. Oczywiście w nadchodzącym wieku SEP, w działaniach na rzecz doskonalenia kwalifikacji zawodowych, kultury technicznej i etyki zawodowej, wykorzystywać będzie również środki multimedialne, ale czasopisma pozostaną jedną z form dostarczania wiedzy i narzędziem dokształcania i informacji.

Na łamach czasopism członkowie Stowarzyszenia mogą i powinni wyrażać swe poglądy na wszystkie tematy techniczne i stowarzyszeniowe bez żadnych obaw o kontrowersyjność ewentualnej krytyki. Publiczna dyskusja i wymiana poglądów bywa niesłusznie zapominaną wartością.

Wspomniany wcześniej rozwój ilościowy i jakościowy środków technicznych wzajemnego komunikowania się pozwoli już niedługo na bezpośredni kontakt z każdym członkiem Stowarzyszenia, oczywiście pod warunkiem, że będzie on dysponował dostępem do Internetu lub poczty elektronicznej. Oby nastąpiło to jak najszybciej. Te środki techniczne otworzą nową erę w kontaktach wewnątrzstowarzyszeniowych, umożliwią powstawanie autentycznej opinii o wielu sprawach. A tworzenie i prezentowanie stanowiska SEP jako organizacji reprezentującej szerokie gremium fachowców ze wszystkich dziedzin elektryki jest nie tylko naszym prawem, lecz także obowiązkiem.

Działania informacyjne SEP dotyczące członków i środowiska elektryków powinny skupiać się na:

• wspieraniu aspiracji do samokształcenia i podnoszenia kwalifikacji zawodowych,
• popularyzowaniu polskiej myśli naukowej i technicznej, a także osiągnięć przemysłu krajowego,
• tworzeniu forum wymiany myśli i poglądów inżynierów i techników elektryków, umożliwiającego również krytykę braków i niedociągnięć,
• wewnątrzstowarzyszeniowym informowaniu o działalności poszczególnych grup i ogniw SEP.

Działania informacyjne powinny być także skierowane na zewnątrz, czyli do społeczeństwa i władz. Powinny one z jednej strony pozwalać adresatom na wyrobienie sobie poglądu na nurtujące problemy związane z elektryką, z drugiej zaś być merytorycznie zbieżne z tezami wypracowanymi i podzielanymi przez całe Stowarzyszenie. Konieczne i bardzo pilne jest więc wypracowanie i rozpowszechnienie stanowiska SEP w kluczowych sprawach, dotyczących elektryki. Formy zewnętrznych działań informacyjnych przez swoją atrakcyjność mogą zapewnić obecność SEP w mediach.

Konieczne jest wyraźne zwiększenie wpływu SEP na podejmowane przez różne organa i instytucje istotne decyzje dotyczące rozwoju poszczególnych dziedzin elektryki. W strukturach organizacyjnych Stowarzyszenia jednostkami, które są miarodajne dla generowania opinii i stanowiska SEP w tych sprawach, są sekcje naukowo-techniczne i komitety. Działalność ta powinna być uznana za istotny, statutowy obowiązek tych jednostek. Należy stworzyć ramy organizacyjne umożliwiające sprawne jego wykonywanie. W tym celu rozważyć można powołanie przez Zarząd Główny przewidzianych statutem branżowych zespołów złożonych z przedstawicieli odpowiednich centralnych kolegiów sekcji oraz komitetów SEP.

Zespoły te działałyby jako komplementarne, stałe jednostki dyspozycyjne dla Zarządu Głównego. Zadaniem zespołów branżowych byłoby:

• posiadanie bieżącego rozeznania potrzeb występowania SEP na zewnątrz w sprawach dotyczących danej branży,
• proponowanie do decyzji Zarządu Głównego formy takich wystąpień (opiniowanie, zajmowanie stanowiska, występowanie z inicjatywą, opracowanie materiałów),
• proponowanie do decyzji Zarządu Głównego adresata wystąpień,
• przygotowywanie dla Zarządu Głównego materiałów dotyczących tych wystąpień.

Działanie zespołów powinna cechować operatywność i fachowość. SEP dzięki temu będzie powszechnie uznane za sprawną, opiniotwórczą organizację w dziedzinie elektryki, czego potrzebę wyraźnie się odczuwa.

Reforma administracyjna kraju i powołanie nowych jednostek samorządu terytorialnego stwarza potrzebę przemyślenia metod umożliwiających efektywną współpracę oddziałów SEP z organami administracji i samorządu szczebla wojewódzkiego i powiatowego. Należy określić potrzebne zakresy współpracy z tymi organami, odpowiednio do nowych kompetencji przekazanych tym organom w wyniku reformy administracji. Trzeba będzie ustalić formy działań Oddziałów SEP w tym zakresie, zwracając uwagę na oferowanie pomocy i usług nowopowstałym instytucjom terytorialnym w problematyce naukowej i technicznej.

O przyszłości SEP i skuteczności jego działań w XXI wieku zadecydują młodzi członkowie naszego Stowarzyszenia. Dlatego też ciągłe odmładzanie składu członkowskiego SEP jest sprawą pierwszorzędnej wagi. Działalność w tym kierunku powinna mieć swój początek w uczelniach i szkołach. Na wielu wydziałach elektrycznych i elektronicznych szkół wyższych istnieją Koła SEP. Również są i powstają nowe koła SEP w szkołach średnich o profilu elektrycznym. Do kół tych należy zarówno młodzież jak też wykładowcy. Istnienie takich kół SEP sprzyja "odmładzaniu" Stowarzyszenia. Wspieranie działalności oraz tworzenie nowych kół SEP w uczelniach i szkołach jest zadaniem zarówno dla Oddziałów SEP jak też dla jednostek centralnych Stowarzyszenia, Centralnej Komisji do spraw Młodzieży i Studentów i Centralnej Komisji Szkolnictwa Elektrycznego. Wiele zależy od aktywności poszczególnych członków SEP pracujących na uczelniach i w szkołach. Działający uprzednio w kołach uczelnianych i szkolnych członkowie SEP jako absolwenci rozpoczynający pracę zawodową mogą od razu stać się aktywnymi działaczami SEP w swoim nowym środowisku. Absolwentów tych Oddziały SEP powinny otaczać szczególną opieką.

Ważnymi działaniami, które powinny być kontynuowane i intensyfikowane, jest organizowanie konkursów na najlepsze prace dyplomowe oraz organizowanie w różnych ośrodkach Dni Młodego Elektryka. W czasie Dni młodzież spotyka się z członkami oddziałowych i centralnych władz SEP, zapoznaje się z działalnością Stowarzyszenia i dyskutuje o aktualnych problemach nurtujących młodzież. Do działań na rzecz młodzieży należy też prowadzona "Akcja SEP pomocy szkole".

Hasłem wiodącym wszystkich tych przedsięwzięć powinno być "SEP bliżej młodzieży, młodzież bliżej SEP".

Stowarzyszenie Elektryków Polskich jest najliczniejszym członkiem Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych NOT. Zobowiązuje to SEP do czynnej, twórczej działalności w ramach tej Federacji, której głównym zadaniem jest reprezentowanie całego polskiego środowiska naukowo-technicznego. Z realizacji tego zadania będziemy się starali jak najlepiej wywiązać.

Na zakończenie kilka słów o członkach SEP, którzy będą realizować omówione w referacie zadania. Aby potrafili oni temu sprostać, członek SEP w XXI wieku powinien:

• być branżowym specjalistą z obszaru elektryki na poziomie odpowiadającym jego wykształceniu i posiadać potrzebne do wykonywania zawodu uprawnienia,
• znać co najmniej język angielski powszechnie używany w Unii Europejskiej,
• posiadać umiejętność posługiwania się komputerem,
• posiadać podstawową wiedzę o zasadach gospodarki rynkowej,
• uczestniczyć aktywnie w działalności Stowarzyszenia prezentując swoje poglądy na jego forum,
• utożsamiać się ze statutowymi celami Stowarzyszenia i być jego przedstawicielem w działalności zawodowej,
• przestrzegać zasad etyki.

Zadaniem struktur stowarzyszeniowych jest umożliwienie członkom SEP sukcesywnego zbliżania się do podanego wyżej wzorca. W praktyce dotyczyć to będzie grupy bardziej aktywnych zawodowo i społecznie, młodszych członków SEP. Sprawą wymagającą załatwienia w pierwszej kolejności jest ułatwienie członkom SEP uzyskiwania różnego rodzaju uprawnień zawodowych. Działalność ta przyczynić się powinna do uatrakcyjnienia przynależności do SEP młodzieży rozpoczynającej życie zawodowe.

Kończąc przedstawianie wizji dnia jutrzejszego naszego Stowarzyszenia i wynikających z niej zadań pragnę stwierdzić, że:

• - spośród różnych dziedzin nauki i techniki, które w XXI wieku będą miały dominujący wpływ na warunki życia społeczeństw, elektryka zajmować będzie jedno z pierwszych miejsc,
• - przyjęcie właściwych kierunków rozwoju elektryki zależeć będzie w dużej mierze od samych elektryków i dbałość o to jest podstawowym ich obowiązkiem,
• - elektrycy polscy i ich Stowarzyszenie muszą dołożyć wszelkich starań, aby elektryka polska rozwijała się nadążając za potrzebami i trendami światowymi. Rozwój ten powinien uwzględniać uwarunkowania społeczne, ekologiczne i ekonomiczne.

Aby te cele osiągnąć Stowarzyszenie Elektryków Polskich w drugim 80-leciu swego istnienia musi okazać się organizacją, której sprawna działalność uzyska powszechne uznanie, a jej rola - ogólne zrozumienie.

Członkowie SEP utożsamiając się z celami Stowarzyszenia powinni wyróżniać się w swoim środowisku osiągnięciami zawodowymi, umiejętnością współpracy i koleżeńskością. Celem naszym będzie włączenie najlepszych elektryków, zwłaszcza młodych, do pracy w naszym Stowarzyszeniu.