Program eEurope „An information society for all” stanowi inicjatywę polityczną UE podjętą pod koniec 1999 r. z inspiracji nowego przewodniczącego Komisji Europejskiej Romano Prodiego. Zmierza ona do zapewnienia Unii Europejskiej pełni wielopokoleniowych korzyści, wynikających ze zmian, jakie przynosi powstające społeczeństwo informacyjne.

W wyniku spotkania w Lizbonie (23/24 marca 2000 r.), szefowie krajów członkowskich UE zaakceptowali dla Unii nowy cel strategiczny na następne dziesięciolecie: (UE powinna) „stać się najbardziej konkurencyjną i dynamiczną, opartą na wiedzy gospodarką na świecie, zdolną do utrzymania rozwoju ekonomicznego z większą liczbą i lepszymi miejscami pracy oraz większą społeczną spójnością”. Nawiasem mówiąc, w niektórych polskojęzycznych opracowaniach, cytat urywa się po zasygnalizowaniu zamierzeń gospodarczych i brakuje słów dotyczących społecznego celu tej polityki.

Implementacją części „strategii lizbońskiej” był plan działania eEurope 2002, przyjęty w czerwcu 2000 r. na posiedzeniu Rady Europejskiej w Feira.

Kolejny plan działania „eEurope 2005 an information society for all” /tym razem na lata 2003-2005/ przygotowany został przez Komisję Europejską na posiedzenie Rady Europejskiej w Sewilli 21/22 czerwca 2002 r. i skoncentrowany na dwóch grupach wzajemnie wspierających się działań. Z jednej strony na stymulacji usług, aplikacji i zawartości (contentu), a z drugiej strony na rozwoju szerokopasmowej infrastruktury i problemach bezpieczeństwa sieciowego. W rezultacie eEurope 2005 ukierunkowano na następujące kluczowe zagadnienia:

- nowoczesne sieciowe usługi publiczne w obszarach: e-państwo, e-nauczanie i e-zdrowie,

- dynamiczne środowisko e-biznesu oraz jako niezbędne do realizacji powyższych,

- upowszechnienie szerokopasmowego dostępu po konkurencyjnych cenach, a także

- bezpieczną infrastrukturę informacyjną.

W ramach tak sformułowanych akcji, materiał Komisji Europejskiej zawiera dla każdej z nich opis stanu wyjściowego i proponowane zadania szczegółowe.

Rada Europejska, przyjmując plan działania eEurope 2002 ustaliła, że postępy jego realizacji powinny być monitorowane za pomocą „otwartej metody koordynacji”, do której kluczem są wielkości podstawowych wskaźników identyfikujących stopień realizacji celów, osiągnięte w poszczególnych krajach. Pierwszy roboczy dokument porównawczy opracowany przez Komisję Europejską powstał dopiero w 2002 r. Opiera się on na danych z końca 2001 roku i ukazuje duże zróżnicowanie stopnia rozwoju społeczeństwa informacyjnego, jakie występuje między poszczególnymi krajami UE.

Przy średnim rozpowszechnieniu Internetu w gospodarstwach domowych, wynoszącym 38% /grudzień 2001 r./, odpowiednie wskaźniki wahają się od ok. 10% /Grecja/ do ok. 64% /Holandia/. Dla całej UE ogólna liczba osób korzystających z Internetu sięgnęła /listopad 2001 r./ prawie 50% populacji w wieku powyżej 15 lat.

Mimo znacznej redukcji kosztu dostępu do Internetu, jest on nadal w UE znacząco wyższy niż w USA. Wzrost szybkości Internetu również nie był zadowalający, choć szybkie upowszechnianie technologii ADSL w wielu krajach daje nadzieję na zmianę tej sytuacji. Widoczna jest silna korelacja między upowszechnieniem dostępu szerokopasmowego a rozwojem eCommerce.

Niestety, w zakresie bezpieczeństwa, a w tym w zakresie liczby serwerów wyposażonych w możliwość stosowania protokołu kodowania transmisji, UE pozostaje także wyraźnie w tyle za USA. Przoduje natomiast w rozwoju sieci do potrzeb badań naukowych.

Inwestowanie w ludzi i umiejętności obejmuje w pierwszym rzędzie problem upowszechnienia Internetu w edukacji. Już w maju 2001 r. zapewniono w UE dostęp do Internetu 80% wszystkich szkół, ale w ponad 10% szkół podłączonych do Internetu jest on wykorzystywany przez administrację szkoły, a nie w procesie dydaktycznym. Średnia liczba komputerów PC podłączonych do Internetu przypadająca na 100 uczniów wynosiła /maj 2001 r./ 4 komputery, ale w tym zakresie występuje w państwach UE znaczne zróżnicowanie. Szkolne komputery są ponadto zwykle słabo wyposażone i w małym stopniu wykorzystywane w procesie nauczania innych /poza informatyką/ przedmiotów.

Obserwowanym w całej UE zjawiskiem jest szybka komputeryzacja stanowisk pracy. Średnio, dla całej UE, liczba pracowników wykorzystujących w swojej pracy komputery przekracza już 50%, a około 30% wszystkich pracowników odbyło formalne przeszkolenie komputerowe. W tym zakresie zróżnicowanie między krajami UE jest stosunkowo niewielkie.

Szczególna sytuacja występuje w zakresie rozwoju eGovernment. Irlandia, Finlandia, Szwecja lub Dania dysponują już zdecydowaną większością /60-70%/ podstawowych usług administracyjnych dostępnych poprzez Internet, podczas gdy Belgia albo Luksemburg /ze wskaźnikami 20% i 15%/ pozostają daleko w tyle za średnią w UE.

Szczegółowa analiza powyższych danych pozwoliła na wytyczenie w programie eEurope 2005 kierunków dalszych działań. Ich skuteczne monitorowanie wymagało ustalenia nowego zestawu wskaźników cząstkowych. Zawiera je opublikowany 21.11.2002 r. dokument Komisji Europejskiej „eEurope 2005: Benchmarking Indicators”.

Aktualny stan ePolski, realizowane kierunki działań

Kraje kandydujące do UE doceniły wysiłek obecnych członków Unii oraz stosunkowo szybko podjęły działania, które miały zapewnić dostosowanie infrastruktury technicznej i społeczno-gospodarczej krajów kandydujących do nowych standardów tak, aby nie stanowiła ona przeszkody w owocnej współpracy i rozwoju, także po akcesji do UE.

Pierwszym krokiem na tej drodze było zainicjowanie w maju 2000 r. na Konferencji Ministerialnej w Warszawie programu dla krajów kandydujących o nazwie eEurope +. Przyjmując ogłoszony 16 czerwca 2001 r. program kraje kandydujące zadeklarowały, że postarają się do końca 2003 r. osiągnąć zapisane w nim cele, dbając o to,aby nie zostały one pominięte w krajowych planach rozwoju.

W Polsce takim krajowym planem rozwoju społeczeństwa informacyjnego na lata 2001-2006 stał się program ePolska, sygnowany przez Ministerstwo Gospodarki, któremu ta tematyka w owym czasie podlegała.

Niezależnie od KBN i ówczesnego Ministerstwa Łączności, problematyka wspierania budowy w Polsce społeczeństwa informacyjnego była obszarem aktywności wielu środowisk. Mając na względzie konieczność przyspieszenia niezbędnych działań, zarówno Poselski Zespół na rzecz SI /powstały z początkiem 2000 r./ jak i środowisko naukowo-techniczne zrzeszone w SEP, zorganizowały w Sejmie 16 maja 2000 roku Konferencję Polska w drodze do SI. W trakcie konferencji grupa posłów skupionych w Poselskim Zespole zapowiedziała złożenie projektu uchwały Sejmu RP w tej sprawie. Rezultatem przyjętej 14 lipca 2000 r. uchwały było zatwierdzenie przez Rząd /28 listopada 2000 r./ stanowiska w sprawie jej realizacji oraz dokumentu programowego „Cele i kierunki rozwoju SI w Polsce”. Kolejnym krokiem stało się właśnie opracowanie i przyjęcie przez Radę Ministrów programu ePolska, co nastąpiło 11 września 2001 r.

Niezależnie od wyraźnych słabości tego dokumentu, stanowił on ważny krok w kierunku wspierania i koordynacji problematyki powstawania społeczeństwa informacyjnego w obszarze działania administracji publicznej. Do wyraźnych sygnałów uznania tematyki społeczeństwa informacyjnego za kluczową dla przyszłości kraju należy uznać wprowadzenie w 2001 r. w ustawie podatkowej zapisu obniżającego VAT na usługi związane z dostępem do Internetu.

Wybory parlamentarne i utworzenie nowej koalicji rządowej nie spowodowało odwrócenia się od problematyki społeczeństwa informacyjnego. Przeciwnie, powołanie w Komisji Infrastruktury Sejmu RP Podkomisji Stałej ds. Łączności i Nowoczesnych Technik Informacyjnych, reaktywowanie Zespołu Poselskiego, dokonanie zmian w ustawie o Działach Administracji Rządowej i wprowadzenie nowego działu - Informatyzacja, to kroki we właściwym kierunku. Czy wystarczające - wydaje się, że może to być jednym z tematów do dyskusji na nadchodzącej IV już Konferencji Okrągłego Stołu. Tym bardziej, że tematyka społeczeństwa informacyjnego, choć wyraźnie widoczna w działaniach parlamentarnych i rządowych, nie jest jeszcze koordynowana w dostatecznie spójny i skuteczny sposób.

Słabą stroną są także istotne opóźnienia w wydawaniu rozporządzeń wykonawczych i często niedostatecznie szeroki zakres konsultacji niektórych, szczególnie wrażliwych społecznie i kontrowersyjnych uregulowań. Przykładem może być to, że mimo upływu ponad dwóch lat od wejścia w życie Ustawy o Telekomunikacji, brakuje jeszcze wieku rozporządzeń wykonawczych do tej Ustawy.

Wyzwania stojące przed Polską

Wyzwania stojące przed Polską, wynikające z rozwoju na świecie struktur społeczeństwa informacyjnego o zasięgu globalnym, są tak różnorodne, jak różnorodna jest natura tego procesu społeczno-gospodarczego.

Zasadniczym problemem jest znalezienie odpowiedzi na pytanie - co zrobić, aby w warunkach mizerii budżetowej, słabnącej gospodarki i narastających problemów społecznych oraz w obliczu spodziewanej akcesji do Unii Europejskiej na trudnych warunkach, Polska wykorzystała dziejową szansę, jaką jest powstające SI.

Wyzwaniem na miarę kilku pokoleń jest w szczególności efektywne rozwiązanie problemu upowszechnienia dostępu do nowych, cyfrowych technologii komunikacyjnych i zapewnienie obywatelom możliwości godnej pracy i życia w warunkach globalnego społeczeństwa informacyjnego.

Zadanie to jest tym trudniejsze, jeśli się weźmie pod uwagę, że społeczno-gospodarcze realia Polski są niezwykle trudne, a poziom Produktu Krajowego Brutto na osobę /jak na standardy UE/ jest dramatycznie niski. Tymczasem, pomimo tych obiektywnych trudności, stoimy przed koniecznością mobilizacji wszystkich sił społecznych i gospodarczych do dokonania istotnego przełomu w organizacji państwa oraz funkcjonowaniu społeczeństwa i gospodarki.

Sprawą o strategicznym - w skali światowej - znaczeniu jest to, aby te nowe możliwości były wykorzystywane w sposób pozwalający na rozwój człowieka jako Osoby i nie stanowiły narzędzia dla nowych form totalitaryzmu bądź społecznego wykluczenia.

Potencjał rozwojowy oraz bariery i ograniczenia

Polska dysponuje wielkim kapitałem ludzkim, który wynika z licznej grupy młodzieży. Z tego powodu inwestycje w wiedzę i umiejętności młodego pokolenia oraz kształtowanie niezbędnych cech osobowych stanowią najlepszą formę inwestycji ku przyszłości.

Dodatkowym czynnikiem, który powinien mobilizować do rozwoju nowych usług opartych na teledostępie, jest występująca w Polsce struktura osiedleńcza oraz brak środków na jej radykalną przebudowę. W tych warunkach właśnie zdalny dostęp do zdobyczy współczesnej cywilizacji, nauki, pracy, ochrony zdrowia, rozrywki lub kultury może zapewnić ludności ze wsi i małych miasteczek godziwy komfort życia i pracy.

Analizując potencjały rozwojowe Polski, szczególną uwagę należy także przypisać ogromnej aktywności i przedsiębiorczości polskiego społeczeństwa oraz istnieniu dużej liczby małych, często nawet jednoosobowych przedsiębiorstw i gospodarstw rodzinnych. Stanowią one ważną tkankę społeczną i masową szkołę gospodarczego myślenia, którą należy właściwie wykorzystać dla dobra Polski i przyszłych pokoleń.

Równocześnie jednak należy podjąć skuteczny wysiłek porządkowania struktur państwowych i takiej ich przebudowy, aby zminimalizować wszelkie bariery prawne, organizacyjne, społeczne i psychologiczne, które stają i będą stopniowo pojawiały się na drodze powstawania w Polsce „przyjaznego człowiekowi” społeczeństwa informacyjnego.

Propozycje te były przedmiotem prac poprzednich Konferencji Okrągłego Stołu, zawarte były zarówno w materiałach wyjściowych do dyskusji jak i w wielu wypowiedziach. Ogromna większość z nich zachowuje nadal swoją aktualność i powinna być materiałem wyjściowym do przemyśleń i podjęcia konkretnych działań programowych i realizacyjnych. Poza tymi ponawianymi postulatami związanymi z utworzeniem jednego centrum administracji państwowej, odpowiedzialnego za całość problematyki społeczeństwa informacyjnego, szereg spraw wymaga także przedyskutowania na forum zbliżającej się Konferencji. Należą do nich w szczególności problemy:

• edukacji szkolnej i permanentnej,

• kierunków rozwoju społeczeństwa informacyjnego (m.in. problemy właściwej równowagi między konstytucyjnym prawem człowieka do prywatności, w tym do tajemnicy korespondencji, a względami bezpieczeństwa i obronności państwa, między prawem do informacji i wiedzy a prawami autorskimi i prawami do własności intelektualnej),

• wykorzystania w większym stopniu, wzorem niektórych państw UE (w administracji, szkolnictwie i sferze budżetowej) oprogramowania otwartego (o znanych kodach źródłowych, otwartych na modyfikację).